Als in Nederland de gemiddelde temperatuur een graadje stijgt, merken we dit niet zo direct. Maar ijs en sneeuw zijn zeer gevoelig voor klimaatverandering, en de veranderingen in de poolgebieden zijn daarom een duidelijke indicatie van de wereldwijde klimaatverandering.

In het Noordpoolgebied zijn de effecten van klimaatverandering al duidelijk  zichtbaar. Gletsjers smelten, en ijsvelden worden kleiner. Het ijs smelt in de zomer verder af dan het in de winter weer aangroeit, en zo wordt het leefgebied van pooldieren kleiner en kleiner.

Het is haast niet voor te stellen dat zo'n enorm gebied zo kwetsbaar is. Maar talloze studies laten zien dat de hoeveelheid ijs razendsnel afneemt.

In september 2007 is de kleinste hoeveelheid zomer-zeeijs ooit gemeten: 4,26 miljoen vierkante kilometer. Dat is 40 % minder dan het gemiddelde in de periode 1979-2000!

Optimistische rekenmodellen voorspellen dat het zomerijs in 2100 helemaal is verdwenen. Maar andere studies noemen ook 2040, of zelfs 2012 als het jaar dat de Noordpool in de zomer ijsvrij zal zijn.

We kunnen het probleem dus niet lang voor ons uitschuiven. We moeten snel in actie komen om de Noordpool wit te houden!

Ook de gebieden op een lagere breedtegraad krijgen te maken met de effecten van klimaatverandering. Het stijgen van de zeespiegel is zo'n effect.  Maar ook ontdooien er nu gebieden die tot nu toe altijd bevroren waren, zoals grote delen van Siberië. Door de smeltende permafrost worden de gebieden moerassig en onbegaanbaar, ook voor de daar levende diersoorten.

In de bodem van die gebieden liggen grote hoeveelheden moerasgassen opgeslagen. Als de bodem ontdooit, komen deze broeikasgassen vrij. En broeikasgassen zijn zorgen juist weer voor de opwarming van de aarde!

Veel landen hebben hun oog laten vallen op de bodemschatten in het Noordpoolgebied. Zolang er een dik pak ijs op lag, was exploitatie daarvan onmogelijk. Maar als het ijs verdwijnt zien verschillende landen ineens mogelijkheden voor het winnen van bijvoorbeeld olie en gas.

De natuur heeft vaak erg te lijden in een gebied waar olie word gewonnen. Er moeten booreilanden gebouwd, pijpleidingen aangelegd. Ook moeten mensen en materiaal worden aangevoerd per schip of per helikopter. Al deze dingen verstoren de rust in het gebied, en ze brengen vervuiling met zich mee. En door het barre weer kan die vervuiling heel slecht worden opgeruimd.

In de tijd van Willem Barentz zochten kooplieden al de handigste routes om handel te drijven met de andere kant van de wereld. Willem Barentz en zijn mannen werden ingesloten door het ijs en ze moesten op Nova Zembla overwinteren. Dat was in 1652.


Nu de hoeveelheid ijs afneemt, komen de vaarroutes steeds meer open te liggen. En als er meer schepen varen, is er meer kans op ongelukken, verstoring van de natuur en vervuiling.

De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat de mens hard op weg is de zeeën leeg te vissen. Daarover proberen verschillende organisaties afspraken te maken. Vissen moeten de tijd en ruimte krijgen om zich voort te planten en groot te groeien.
In het Noordpoolgebied hadden veel vissoorten een betrekkelijk beschermd bestaan: vissersboten konden er met al dat ijs gewoon niet bij.
Maar minder ijs betekent ook voor deze vissoorten: minder rust, en meer bedreiging!

Veel pooldieren slaan vetreserves op om de lange winter te overleven. In hun vetweefsel komen ook de giftige stoffen terecht die zij via hun prooidieren binnenkrijgen.